دستورالعمل دادرسی سال۱۴۰۵
1. فصل اول: تعاریف
2. فصل دوم: کلیات
3. فصل سوم: مدیریت و تشکیلات هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی
4. فصل چهارم: ترتیبات ثبت اعتراض و دعوت به جلسه هیأت
5. فصل پنجم: ترتیبات تشکیل هیأت حل اختلاف مالیاتی
6. فصل ششم: ترتیبات رسیدگی در هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی
7. فصل هفتم: اظهارنظر هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی
8. فصل هشتم: صدور رأی یا قرار
9. فصل نهم: سایر
ماده ۱ ـ تعاریف
این ماده اصطلاحات کلیدی دستورالعمل را مشخص می‌کند؛ از جمله:
* قانون مالیات‌های مستقیم = ق.م.م
* قانون مالیات بر ارزش افزوده = ق.م.ا
* سازمان = سازمان امور مالیاتی
* هیأت حل اختلاف مالیاتی = هیأت سه‌نفره موضوع ماده ۲۴۴ ق.م.م
* مرکز دادرسی مالیاتی
* مدیریت دادرسی
* نماینده هیأت
* مؤدی
* ابلاغ
* سامانه دادرسی مالیاتی
* کارشناس مجری قرار
* دبیر هیأت
* دبیرخانه هیأت‌ها
نکته پرونده‌ای:
تعریف «مؤدی» در این دستورالعمل گسترده است و فقط شخصی که مالیات عملکرد برای او مطالبه شده را شامل نمی‌شود؛ اشخاص مشمول مالیات، عوارض، جرائم، دیون دولتی و حتی برخی اشخاص مرتبط با عملیات اجرایی را نیز دربرمی‌گیرد.
⸻
فصل دوم ـ کلیات
ماده ۲ ـ دامنه رسیدگی
دستورالعمل برای رسیدگی به کلیه اختلافات مالیاتی در حوزه مالیات‌های مستقیم، مالیات و عوارض ارزش افزوده، سایر مالیات‌ها و عوارض و دیونی که سازمان طبق قانون مکلف به مطالبه یا وصول آنهاست، کاربرد دارد.
نکته دفاعی
پس نمی‌توان دستورالعمل را صرفاً دستورالعمل «هیأت حل اختلاف عملکرد» دانست.
در پرونده‌هایی مثل:
عملکرد + ارزش افزوده + جرائم + عملیات اجرایی + سامانه مؤدیان
باید ابتدا ببینیم اختلاف در کدام عنوان قرار می‌گیرد و مرجع و مسیر اعتراض آن چیست.
⸻
ماده ۳ ـ اصل مهم صلاحیت رسیدگی
هیأت حل اختلاف نمی‌تواند رأساً وارد هر موضوعی شود.
باید یکی از این موارد وجود داشته باشد:
1. مؤدی درخواست رسیدگی کرده باشد؛
2. اداره مالیاتی درخواست کرده باشد؛
3. وکیل یا نماینده قانونی درخواست کرده باشد؛
4. یا قانون، شخص را در حکم معترض شناخته باشد.
🔴 نکته بسیار مهم برای دفاع
این ماده می‌تواند در ایرادات شکلی پرونده کاربرد داشته باشد.
اگر موضوعی بدون وجود اعتراض یا درخواست قانونی وارد هیأت شده باشد، باید ابتدا مبنای قانونی ورود پرونده به هیأت را بررسی کرد.
⸻
ماده ۴ ـ قطعی بودن رأی
اصل:
آرای هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی قطعی است.
اما اگر قانون صراحتاً اجازه تجدیدنظر داده باشد، رأی قابل تجدیدنظر است.
کاربرد پرونده‌ای
اینجا نباید صرفاً با عنوان «اعتراض به رأی» اقدام کرد.
اول باید مشخص کنیم:
این رأی طبق کدام ماده قانونی قابل اعتراض است؟
مثلاً مسیر اعتراض ممکن است از جنس:
* تجدیدنظر
* شورای عالی مالیاتی
* دیوان عدالت اداری
* رسیدگی مجدد پس از نقض رأی
باشد.
⸻
ماده ۵ ـ قانون آیین دادرسی مدنی به عنوان مقرره تکمیلی
اگر در:
* دستورالعمل،
* قانون مالیات‌های مستقیم،
* قانون ارزش افزوده،
* قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان
* یا سایر مقررات
حکمی وجود نداشته باشد، رسیدگی مطابق قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب خواهد بود.
🔥 نکته حرفه‌ای
این ماده را در پرونده‌ها جدی بگیر.
یعنی سکوت مقررات مالیاتی الزاماً به معنی بن‌بست نیست.
در موارد سکوت، می‌توان بررسی کرد که آیا قواعد آیین دادرسی مدنی قابلیت اعمال دارد یا خیر.
⸻
فصل سوم ـ مدیریت و تشکیلات هیأت‌ها
ماده ۶ ـ مدیر دادرسی
مدیر دادرسی باید از بین مأموران مالیاتی با:
* حداقل ۱۰ سال سابقه
* مدرک کارشناسی یا بالاتر
انتخاب شود.
⸻
ماده ۷ ـ وظایف مدیر دادرسی
از مهم‌ترین وظایف:
* تعیین وقت رسیدگی
* نظارت بر برگزاری هیأت
* فراهم کردن مقدمات تشکیل جلسات
* دریافت اعتراض
* ارسال و دریافت پرونده
* پیگیری قرارهای کارشناسی
* نظارت بر دبیرخانه
* انتخاب مجری قرار
است.
نکته کاربردی
بنابراین مدیریت دادرسی صرفاً یک دبیرخانه اداری نیست؛ در ساختار جدید، نقش مدیریتی و نظارتی مشخصی در فرآیند هیأت دارد.
⸻
🔥 ماده ۸ ـ نمایندگان هیأت
این ماده برای شما که قبلاً درباره نماینده بند ۳ ماده ۲۴۴ صحبت کرده بودیم، خیلی مهم است.
طبق ماده ۸:
* نماینده بند ۱
* نماینده بند ۲
* نماینده بند ۳
مطابق مقررات مربوط منصوب می‌شوند.
مدت اعتبار حکم:
بند ۱: چهار سال
بند ۲: طبق مقررات مربوط؛ در صورت نبود مدت اعلامی دادگستری، حداکثر دو سال
بند ۳: سه سال
⭐ نکته بسیار مهم برای مؤدی
تبصره ۳ ماده ۸ صراحت دارد که مؤدی هم‌زمان با اعتراض به برگ تشخیص یا مطالبه مالیات یکی از مراجع موضوع بند ۳ ماده ۲۴۴ را به عنوان نماینده خود برای حضور در هیأت انتخاب می‌کند.
و اگر مرجع موردنظر در استان نماینده نداشته باشد، امکان انتخاب از سایر مراجع دارای نماینده بند ۳ پیش‌بینی شده است.
این قسمت برای کار عملی شما خیلی مهم است.
⸻
تبصره‌های ۴ تا ۶ ماده ۸ ـ غیبت نماینده
اگر نماینده بند ۲ یا ۳:
بیش از ۳ جلسه متوالی
یا
۴ جلسه متناوب در یک سال غیبت کند، امکان لغو حکم او وجود دارد.
⸻
تبصره ۹ ماده ۸ ـ تعارض نقش
نمایندگان بندهای ۲ و ۳ نمی‌توانند هم‌زمان به عنوان:
نماینده قانونی یا وکیل همان مؤدی در همان جلسه هیأت حضور داشته باشند.
🔴 نکته دفاعی
پس باید بین دو نقش تفکیک قائل شویم:
عضو هیأت ← نماینده بند ۳
در مقابل:
وکیل/نماینده مؤدی
یک شخص نمی‌تواند هم‌زمان هر دو نقش را در همان پرونده داشته باشد.
⸻
ماده ۹ ـ استقلال هیأت
این ماده یکی از مهم‌ترین مواد فصل سوم است.
هیأت در:
* جمع‌آوری شواهد
* دریافت مدارک
* بررسی مستندات
* اظهارنظر
* صدور رأی
مستقل است.
و دخالت سایر مراجع در مراحل رسیدگی و صدور رأی، فاقد وجاهت قانونی اعلام شده است.
🔥 کاربرد دفاعی
اگر در پرونده‌ای احساس می‌کنی نظر یا دستور یک واحد خارج از هیأت عملاً نتیجه رسیدگی هیأت را تعیین کرده، این ماده ارزش بررسی جدی دارد.
البته باید دخالت و اثر آن در فرآیند رسیدگی قابل اثبات باشد.
⸻
ماده ۱۰ ـ تعیین وقت و اعضای هیأت
مرکز دادرسی، چارچوب ساعات، ایام و نمایندگان واجد شرایط را تعیین می‌کند و مدیر دادرسی بر اساس پرونده‌ها و شاخص‌های مربوط، وقت و نمایندگان را تعیین می‌کند.
⸻
🔥 فصل چهارم ـ ثبت اعتراض
اینجا وارد قسمت بسیار کاربردی دستورالعمل می‌شویم.
ماده ۱۱ ـ چه اعتراض‌هایی قابل طرح در هیأت است؟
موارد مهم عبارت‌اند از:
۱. اعتراض به:
* برگ تشخیص
* برگ مطالبه
* برگ اعلام نتیجه
* برگ مطالبه استرداد مالیات و عوارض
۲. اعتراض به جرائم
۳. اعتراض به عملیات اجرایی
۴. اعتراض به مالیات‌های قطعی‌شده سامانه‌ای و فرآیند قطعیت
۵. اعتراض به برخی آرای هیأت
۶. اصلاح اشتباه محاسباتی رأی
۷. برخی مالیات‌ها و عوارض قانون ارزش افزوده سابق
۸. درخواست اداره مالیاتی برای قرار تأمین
۹. برخی جرائم موضوع تبصره ماده ۳۷ قانون ارزش افزوده
۱۰. رسیدگی مجدد به آرای نقض‌شده توسط دیوان عدالت اداری یا شورای عالی مالیاتی
۱۱. اعتراض به میزان فروش اعلام‌شده توسط سازمان طبق ماده ۸ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان
۱۲. موارد تخلف مؤدی موضوع ماده ۹ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان.
⭐ نکته خیلی مهم
بندهای ۱۱ و ۱۲ ماده ۱۱ نشان می‌دهند که دستورالعمل جدید، ارتباط مشخصی با دادرسی پرونده‌های سامانه مؤدیان برقرار کرده است.
⸻
ماده ۱۲ ـ نحوه ثبت اعتراض
مؤدی می‌تواند اعتراض را:
* حضوری و کتبی با اخذ رسید
* از طریق پست سفارشی
* یا از طریق سامانه الکترونیکی
ثبت کند.
نکته مهم: اگر اعتراض با پست ارسال شود، تاریخ تحویل به پست، تاریخ تسلیم اعتراض محسوب می‌شود.
🔴 نکته پرونده‌ای
این موضوع برای اثبات رعایت مهلت اعتراض بسیار مهم است.
بنابراین در پرونده‌هایی که اعتراض پستی شده:
رسید پست را حتماً در مستندات پرونده نگه دار.
⸻
🔥 تبصره ۵ ماده ۱۲ ـ اظهارنامه برآوردی
این یکی از مهم‌ترین تغییرات کاربردی برای پرونده‌هاست.
اگر مؤدی اظهارنامه را در موعد قانونی ارائه نکرده باشد، سازمان می‌تواند طبق ماده ۹۷ نسبت به تهیه اظهارنامه مالیاتی برآوردی اقدام کند.
اما اگر مؤدی به برگ تشخیص اعتراض کند و ظرف:
۳۰ روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص
اظهارنامه را مطابق مقررات ارائه کند، اعتراض او قابل رسیدگی خواهد بود.
اما:
این موضوع جرائم و مجازات عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر را منتفی نمی‌کند.
⸻
🔥 تبصره ۶ و ۷ ماده ۱۲
در برخی موارد که برگ تشخیص ناشی از اظهارنامه برآوردی به صورت قانونی ابلاغ شده، مقررات خاصی باعث می‌شود مؤدی در حکم معترض تلقی شود و پرونده بتواند در مسیر ماده ۲۳۸ و مراجع حل اختلاف قرار گیرد.
این قسمت برای پرونده‌های اظهارنامه برآوردی واقعاً ارزشمند است.
⸻
⭐ تبصره ۸ ماده ۱۲
اگر در برگ تشخیص اساساً قید نشده باشد که مالیات از طریق اظهارنامه برآوردی ماده ۹۷ تعیین شده، یا در اعتراض سیستمی امکان تسلیم اظهارنامه به علت اختلال/عدم امکان سامانه‌ای وجود نداشته باشد، اعتراض مؤدی صرف‌نظر از تسلیم یا عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر طبق قانون رسیدگی می‌شود.
این را برای پرونده‌ها علامت بزن:
عدم امکان ثبت اظهارنامه ≠ از بین رفتن حق اعتراض
البته باید شرایط مقرر در خود تبصره احراز شود.
⸻
ماده ۱۳ ـ چه کسی می‌تواند اعتراض کند؟
برای اشخاص حقیقی:
* خود مؤدی
* وکیل با وکالت‌نامه رسمی
* ولی
* وراث
* قیم
* نماینده قانونی در ورشکستگی
و برای اشخاص حقوقی:
* صاحبان امضای مجاز
* وکیل دارای وکالت‌نامه رسمی
* نماینده قانونی ورشکستگی
می‌توانند اعتراض را ثبت کنند.
🔴 نکته عملی شرکت‌ها
برای شرکت، صرف اینکه شخصی «مدیر مالی» یا «حسابدار» شرکت است، به خودی خود برای ثبت اعتراض کافی نیست.
باید سمت و اختیار قانونی او برای اعتراض احراز شود.
⸻
ماده ۱۴ ـ محتوای لایحه اعتراض
لایحه باید فارسی باشد و در سامانه مربوط ثبت شود و حداقل اطلاعاتی مانند:
* نام مؤدی
* شماره پرونده
* شماره اداره مالیاتی
* شماره اقتصادی/ملی
* نشانی قانونی
* عنوان شغلی
* موضوع اعتراض
* مشخصات اداره مالیاتی
را داشته باشد.
⸻
جمع‌بندی حرفه‌ای مواد ۱ تا ۱۴
اگر بخواهم برای کار پرونده‌ای فقط ۷ نکته طلایی این بخش را جدا کنم:
۱. بدون مبنای قانونی، هیأت حق ورود به اختلاف را ندارد ← ماده ۳
۲. اصل بر قطعی بودن رأی هیأت است ← ماده ۴
۳. در سکوت مقررات مالیاتی، قواعد آیین دادرسی مدنی می‌تواند مطرح شود ← ماده ۵
۴. نماینده بند ۳ ماده ۲۴۴ را مؤدی هم‌زمان با اعتراض انتخاب می‌کند ← تبصره ۳ ماده ۸
۵. استقلال هیأت صراحتاً مورد تأکید قرار گرفته ← ماده ۹
۶. اعتراض به برخی فرآیندهای سامانه مؤدیان نیز صراحتاً در ماده ۱۱ آمده است.
۷. در اظهارنامه برآوردی، مهلت ۳۰ روزه پس از ابلاغ برگ تشخیص را نباید از دست داد ← تبصره ۵ ماده ۱۲.
مواد ۱۵ تا ۲۱ — بخش بسیار کاربردی دادرسی مالیاتی ۱۴۰۵
ماده ۱۵ ـ مهلت ارائه مدارک
مؤدی باید تصویر یا رونوشت خوانای مدارک خود را حداکثر تا روز تشکیل جلسه هیأت ارائه کند. اگر امکان ارسال الکترونیکی وجود داشته باشد، ارسال الکترونیکی نیز در حکم ارائه مدارک است.
نکته دفاعی:
اگر مدرک مهمی دارید، بهتر است منتظر روز جلسه نمانید و آن را زودتر در سامانه ثبت کنید تا وجود و تاریخ ارائه آن قابل اثبات باشد.
⸻
ماده ۱۶ ـ برابر با اصل بودن مدارک
هیأت می‌تواند حسب ضرورت، برابر با اصل بودن تصویر مدارک را مطالبه کند. این کار می‌تواند توسط مراجع قضایی، دفاتر اسناد رسمی یا یکی از نمایندگان هیأت انجام شود.
برای اسناد خارجی نیز تشریفات خاص پیش‌بینی شده و اسناد غیر فارسی باید ترجمه رسمی شوند.
نکته پرونده‌ای:
اگر دفاع شما بر یک سند کلیدی استوار است، صرف اسکن ناخوانا یا سندی که اصالت آن محل تردید باشد، ریسک ایجاد می‌کند.
⸻
🔥 ماده ۱۷ ـ اعتراض اداره مالیاتی
اداره مالیاتی نیز در موارد مشخص می‌تواند پرونده را برای رسیدگی به هیأت بفرستد؛ از جمله:
* اعتراض به رأی هیأت؛
* درخواست قرار تأمین؛
* اعلام تخلف موضوع ماده ۹ قانون پایانه‌های فروشگاهی؛
* درخواست اصلاح اشتباه محاسباتی موضوع ماده ۲۴۹.
نکته مهم:
پس همیشه «معترض» مؤدی نیست. در برخی مسیرها خود اداره مالیاتی آغازکننده فرآیند دادرسی است.
⸻
🔴 ماده ۱۸ ـ یکی از مهم‌ترین مواد برای ایراد شکلی
پس از ثبت اعتراض، سامانه باید برای هیأت وقت تعیین و برگ دعوت صادر کند.
برگ دعوت باید شامل:
* روز؛
* ساعت؛
* محل تشکیل؛
* موضوع رسیدگی؛
* سال مورد رسیدگی
باشد.
اما قسمت بسیار مهم:
حداقل فاصله قانونی دعوت تا جلسه = ۱۰ روز
اگر فاصله کمتر از ۱۰ روز باشد، تشکیل جلسه فاقد وجاهت قانونی است و تصمیم صادرشده در حکم صورت‌جلسه خواهد بود، نه رأی؛ مگر اینکه مؤدی برای تسریع، درخواست کتبی داده و مدیر دادرسی نیز موافقت کرده باشد.
نکته طلایی دفاعی ⭐
در هر پرونده‌ای که برای هیأت می‌گیری، یکی از اولین کنترل‌ها:
تاریخ ابلاغ دعوت‌نامه ← تاریخ جلسه است.
و دقت کن:
روز ابلاغ و روز جلسه جزء ۱۰ روز محسوب نمی‌شوند.
بنابراین اگر فاصله قانونی رعایت نشده باشد، می‌توان ایراد شکلی به تشکیل جلسه مطرح کرد.
⸻
ماده ۱۸ ـ تبصره ۴؛ اثر عدم رعایت تشریفات
اگر هیأت بدون رعایت مقررات ماده ۱۸ تصمیم‌گیری کند، تصمیم صادرشده رأی محسوب نمی‌شود و صورت‌جلسه تلقی می‌شود و باید مجدداً از مؤدی دعوت شود.
این قسمت برای لوایح دفاعی خیلی مهم است؛ چون ایراد شما صرفاً «درخواست تجدید وقت» نیست، بلکه می‌تواند به اعتبار تصمیم اتخاذشده مربوط شود.
⸻
ماده ۱۹ ـ دعوت اداره مالیاتی
نسخه دعوت‌نامه در سامانه دادرسی بارگذاری می‌شود و این امر در موارد مقرر، ابلاغ به اداره مالیاتی محسوب می‌شود.
اما نکته مهم:
عدم حضور نماینده اداره مالیاتی، به‌تنهایی مانع تشکیل جلسه و صدور رأی نیست.
پس نمی‌توان صرفاً به دلیل غیبت نماینده اداره مالیاتی، اعتبار جلسه را زیر سؤال برد.
⸻
ماده ۲۰ ـ چه زمانی می‌توان وقت هیأت را تغییر داد؟
تغییر وقت در موارد مشخص امکان‌پذیر است؛ از جمله:
1. تعطیلی غیرمترقبه رسمی؛
2. غیبت یکی از اعضای هیأت و نبود امکان جایگزینی؛
3. نرسیدن پرونده در مهلت مقرر؛
4. درخواست کتبی مؤدی یا اداره مالیاتی همراه با دلایل موجه و موافقت مدیر دادرسی؛
5. سابقه اظهارنظر یا رأی قبلی یکی از اعضای هیأت درباره همان پرونده و نبود امکان جایگزینی.
اگر جلسه به این دلایل تشکیل نشود، باید ظرف پنج روز کاری وقت جدید تعیین و طبق مقررات به مؤدی ابلاغ شود.
⸻
ماده ۲۱ ـ رسیدگی خارج از نوبت
با تأیید مدیر دادرسی، پرونده می‌تواند خارج از نوبت رسیدگی شود، از جمله:
* درخواست مستدل اداره مالیاتی؛
* درخواست مستدل مؤدی؛
* پرونده‌های موضوع ماده ۲۱۶؛
* پرونده‌های موضوع ماده ۱۶۱.
نکته کاربردی
بنابراین اگر پرونده‌ای فوریت واقعی دارد، می‌توان درخواست کتبی و مستدل برای رسیدگی خارج از نوبت ارائه کرد؛ البته پذیرش آن خودکار نیست و نیاز به تأیید مدیر دادرسی دارد.
⸻
⭐ چک‌لیست دفاع شکلی مواد ۱۵ تا ۲۱
برای هر پرونده هیأت، من این ترتیب را پیشنهاد می‌کنم:
۱. تاریخ ابلاغ دعوت‌نامه را استخراج کن.
۲. تاریخ جلسه را استخراج کن.
۳. فاصله واقعی را با لحاظ اینکه روز ابلاغ و روز جلسه محاسبه نمی‌شوند بررسی کن.
۴. اگر کمتر از ۱۰ روز است، بررسی کن آیا مؤدی کتباً درخواست تعجیل کرده یا خیر.
۵. مشخص کن موضوع اعتراض دقیقاً در دعوت‌نامه ذکر شده یا خیر.
۶. سال مالی مورد رسیدگی در دعوت‌نامه قید شده یا خیر.
۷. بررسی کن پرونده حداقل ۱۰ روز کاری قبل از جلسه به دبیرخانه رسیده است یا خیر.
۸. بررسی کن اعضای هیأت سابقه اظهارنظر قبلی در همان پرونده نداشته باشند.
۹. اگر پرونده ناقص بوده یا دعوت صحیح انجام نشده، ببین آیا دبیرخانه باید پرونده را برای رفع نقص اعاده می‌کرده است یا خیر.
۱۰. همه این موارد را قبل از ورود به ماهیت پرونده بررسی کن.
چون در دادرسی مالیاتی، گاهی یک ایراد شکلی صحیح می‌تواند از ورود هیأت به ماهیت جلوگیری کند.
این نکات مستقیماً از مواد ۱۸، ۲۰ و ۲۶ دستورالعمل جدید قابل استخراج‌اند.
فصل پنجم ـ ترتیبات تشکیل هیأت حل اختلاف مالیاتی
ماده ۲۲ ـ ترکیب هیأت و رعایت شرایط اعضا
در تشکیل هیأت، باید اعضای واجد شرایط هر سه بند ماده ۲۴۴ قانون مالیات‌های مستقیم حضور داشته باشند و تعیین اعضا از طریق ساختار دادرسی و سامانه مربوط انجام می‌شود. هدف اصلی ماده، تضمین تشکیل هیأت قانونی و مستقل است.
🔴 نکته پرونده‌ای
در هر پرونده، فقط اینکه «جلسه هیأت برگزار شده» کافی نیست.
باید کنترل کنیم:
1. هر سه عضو واجد شرایط بوده‌اند؟
2. نماینده بند ۳ مطابق انتخاب مؤدی تعیین شده؟
3. عضو هیأت سابقه اظهارنظر مؤثر درباره همان پرونده نداشته؟
4. ترکیب هیأت با حکم و معرفی معتبر تشکیل شده؟
این‌ها می‌توانند در صورت وجود ایراد، جزء ایرادات شکلی رأی قرار بگیرند.
⸻
ماده ۲۳ ـ استقلال و بی‌طرفی اعضای هیأت
یکی از نقاط مهم دستورالعمل جدید، تأکید بر استقلال اعضای هیأت است.
این موضوع را باید کنار ماده ۹ دستورالعمل بخوانیم که صراحتاً می‌گوید هیأت در جمع‌آوری شواهد، دریافت و بررسی مدارک، اظهارنظر و صدور رأی مستقل است و دخالت سایر مراجع در مراحل رسیدگی و صدور رأی وجاهت قانونی ندارد.
⭐ کاربرد دفاعی
اگر در پرونده‌ای مشخص باشد که تصمیم هیأت عملاً بر مبنای دستور یا دخالت مرجعی خارج از هیأت شکل گرفته، موضوع ارزش طرح به عنوان ایراد به استقلال فرآیند رسیدگی را دارد.
البته باید مستند و قابل اثبات باشد؛ صرف ادعا کافی نیست.
⸻
ماده ۲۴ ـ حضور مؤدی یا نماینده او
اصل مهم این بخش این است که مؤدی می‌تواند شخصاً یا از طریق نماینده قانونی/وکیل در فرآیند رسیدگی حضور داشته باشد و دفاع خود را ارائه کند.
اما یک نکته بسیار مهم را با مواد ۱۲ و ۱۳ کنار هم ببین:
اگر شخصی به نمایندگی از مؤدی اقدام می‌کند، سمت او باید احراز شود؛ برای مثال، در مورد وکیل، وکالت‌نامه رسمی که اختیار طرح اعتراض در آن تصریح شده باشد. در مورد اشخاص حقوقی نیز اختیار صاحبان امضای مجاز باید با مستندات مربوط احراز شود.
🔥 برای پرونده‌های شرکت‌ها
قبل از جلسه هیأت حتماً این‌ها را کنترل کن:
آخرین روزنامه رسمی + صاحبان امضای مجاز + وکالت‌نامه + حدود اختیار وکیل
این کنترل ساده می‌تواند جلوی یک ایراد شکلی جدی را بگیرد.
⸻
ماده ۲۵ ـ نحوه تشکیل جلسه
جلسه هیأت با حضور اعضای مقرر تشکیل می‌شود و دبیر هیأت وظیفه انجام تشریفات جلسه، ثبت لوایح و اقدامات مربوط به ثبت رأی را بر عهده دارد.
نکته مهم
این ماده را نباید جدا از ماده ۱۸ خواند.
یعنی قبل از اینکه وارد ماهیت پرونده شویم باید ببینیم:
آیا اساساً جلسه به شکل قانونی تشکیل شده است؟
پس در بررسی هر رأی، دو مرحله داریم:
مرحله اول: کنترل اعتبار تشکیل جلسه
مرحله دوم: بررسی ماهیت مالیاتی
این تفکیک در دفاع حرفه‌ای خیلی مهم است.
⸻
ماده ۲۶ ـ بررسی پرونده و مستندات
هیأت باید پرونده و مستندات مرتبط را بررسی کند و صرفاً بر مبنای ادعا یا اطلاعات ناقص تصمیم‌گیری نکند.
در صورت نیاز، هیأت می‌تواند برای روشن شدن موضوع، اقدامات لازم از جمله صدور قرار کارشناسی یا استعلام را انجام دهد.
🔥 نکته دفاعی بسیار مهم
اگر موضوع پرونده نیازمند بررسی تخصصی است و هیأت بدون بررسی مؤثر مدارک یا بدون توجه به مستندات کلیدی رأی صادر کند، این موضوع می‌تواند در اعتراض به رأی مورد استفاده قرار گیرد.
مثلاً:
اختلاف درباره بهای تمام‌شده، موجودی کالا، محاسبه سود، معاملات متقابل، گردش حساب یا ماهیت تراکنش‌ها
در چنین پرونده‌هایی می‌توان بررسی کرد که آیا رسیدگی کارشناسی لازم بوده یا خیر.
⸻
ماده ۲۷ ـ قرار کارشناسی
اینجا وارد یکی از ابزارهای مهم دادرسی می‌شویم:
«قرار کارشناسی»
هیأت زمانی که برای اظهارنظر نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد، می‌تواند قرار کارشناسی صادر کند.
کارشناس مجری قرار باید دقیقاً در محدوده موضوعی که هیأت تعیین کرده بررسی کند و نتیجه را در مهلت مقرر به هیأت ارائه دهد.
⭐ نکته بسیار مهم برای دفاع
کارشناس قرار، جای هیأت را نمی‌گیرد.
یعنی کارشناس وظیفه دارد موضوع کارشناسی را بررسی کند؛ اما تصمیم نهایی با هیأت است.
بنابراین اگر کارشناس مثلاً صرفاً یک محاسبه انجام داده، هیأت نمی‌تواند بدون تحلیل و اظهارنظر مستقل، صرفاً نتیجه کارشناس را به عنوان رأی خود تلقی کند .
در صورتی که در پرونده قرار کارشناسی صادر شده باشد، صرف استناد به گزارش کارشناس برای صدور رأی کافی نیست و هیأت حل اختلاف مالیاتی مکلف است گزارش کارشناسی، مستندات ارائه‌شده از سوی مؤدی و سایر محتویات پرونده را مورد بررسی و اظهارنظر قرار دهد. بنابراین، در لایحه دفاعی باید مشخصاً موارد زیر بررسی و عندالاقتضاء مورد ایراد قرار گیرد:
۱. موضوع قرار کارشناسی و حدود مأموریت کارشناس دقیقاً چه بوده است؟
۲. آیا کارشناس صرفاً در حدود موضوع تعیین‌شده توسط هیأت اظهارنظر کرده است؟
۳. آیا کلیه اسناد، مدارک و دفاعیات مؤدی در اختیار کارشناس قرار گرفته و مورد بررسی قرار گرفته است؟
۴. آیا گزارش کارشناسی از حیث محاسبات، مستندات و مبانی قانونی، صریح، مستدل و قابل رسیدگی است؟
۵. آیا هیأت حل اختلاف مالیاتی در رأی صادره، گزارش کارشناسی و دفاعیات مؤدی را مستقلاً بررسی و درباره آنها اظهارنظر کرده است؟
بنابراین، چنانچه گزارش کارشناسی فاقد بررسی اسناد مؤدی، خارج از حدود قرار، فاقد استدلال و مستندات کافی باشد یا هیأت بدون بررسی و اظهارنظر مستقل، صرفاً گزارش کارشناس را مبنای صدور رأی قرار داده باشد، می‌توان حسب مورد، ایراد نقص رسیدگی و عدم توجه کافی به دلایل و مدارک مؤدی را در لایحه مطرح و درخواست رسیدگی مجدد، تکمیل تحقیقات یا ارجاع موضوع به کارشناسی مجدد را مطرح نمود .
در این فصل، نکته اصلی این است که هیأت صرفاً محل شنیدن دفاعیات نیست؛ بلکه باید پرونده، دلایل، مدارک و ایرادات طرفین را بررسی و سپس اتخاذ تصمیم کند.
نکته پرونده‌ای مهم
در هر پرونده قبل از ورود به ماهیت، این چهار مورد را کنترل کن:
۱. حدود رسیدگی هیأت
باید مشخص باشد اعتراض مؤدی دقیقاً نسبت به چه موضوعی است. هیأت نباید بدون مبنای قانونی، موضوعات جدید و خارج از محدوده اختلاف را وارد رسیدگی کند.
۲. مستندات اداره مالیاتی
صرف اعلام رقم مالیات یا استناد کلی به اطلاعات سامانه‌ای، به‌تنهایی جایگزین رسیدگی مستند نمی‌شود. باید مشخص باشد مبنای محاسبه مالیات چیست و مأمور مالیاتی بر اساس چه اسناد و اطلاعاتی به رقم مطالبه‌شده رسیده است.
۳. دفاعیات مؤدی
لایحه، اسناد حسابداری، قراردادها، فاکتورها، گردش حساب، دفاتر، اظهارنامه، معاملات فصلی، صورت معاملات سامانه مؤدیان و سایر مدارک ارائه‌شده باید در فرآیند رسیدگی مورد توجه قرار گیرد.
۴. استدلال رأی
رأی هیأت باید به نحوی باشد که مشخص کند هیأت نسبت به ادعاها و دفاعیات مؤدی چه تصمیمی گرفته و مبنای پذیرش یا رد آنها چه بوده است.
⸻
🔥 نکته طلایی بعدی برای لایحه
اگر در پرونده، مؤدی مدارک و دفاعیات مشخصی ارائه کرده ولی هیأت بدون پاسخ روشن به آنها رأی صادر کرده است، در لایحه اعتراض به رأی صرفاً ننویس:
«هیأت به مدارک توجه نکرده است.»
بهتر است دقیقاً مشخص کنی کدام مدرک، چه ادعایی را اثبات می‌کند و هیأت در رأی صادره نسبت به آن چه پاسخی داده است.
مثلاً:
«با وجود ارائه قرارداد شماره … مورخ …، صورتحساب‌های مربوط و اسناد پرداخت وجه که مؤید ماهیت واقعی معامله و نحوه ثبت آن در دفاتر مؤدی است، در رأی صادره هیچ‌گونه اظهارنظر مشخصی نسبت به اسناد مذکور و دلایل عدم پذیرش آنها صورت نگرفته است. لذا با توجه به ضرورت رسیدگی مستند و مستدل به دلایل و مدارک ارائه‌شده، تقاضای بررسی مجدد مستندات و اظهارنظر صریح نسبت به دلایل ابرازی مورد استدعاست.»
این مدل نگارش خیلی قوی‌تر از یک عبارت کلی مثل «به دفاعیات توجه نشده» است
در اجرای تبصره ۵ ماده ۲۴۴ ق.م.م، اسامی نمایندگان بندهای ۱، ۲ و ۳ ماده ۲۴۴ در سامانه متمرکز دادرسی درج می‌شود و اگر در شهرستان بیش از یک نماینده واجد شرایط وجود داشته باشد، انتخاب نماینده برای هر پرونده به‌صورت تصادفی توسط سامانه انجام می‌شود.
⭐ نکته طلایی دفاعی
در بررسی رأی، مشخصات اعضای هیأت را کنترل کن. اگر ادعایی درباره ترکیب هیأت یا نحوه انتخاب اعضا وجود دارد، باید بررسی شود که انتخاب آنها مطابق فرآیند مقرر در ماده ۲۲ انجام شده است.
نکته مهم‌تر، تبصره ۱ ماده ۲۲ است:
نماینده هیأت نباید سابقه هیچ‌گونه اظهارنظر یا رأی، چه در مقام مأمور مالیاتی و چه عضو هیأت، درباره همان پرونده داشته باشد. البته صدور قرار کارشناسی قبلی به‌تنهایی اظهارنظر محسوب نمی‌شود.
⸻
ماده ۲۳ ـ رسمیت هیأت
این ماده از مهم‌ترین مواد برای کنترل اعتبار جلسه است.
جلسه هیأت فقط با حضور هر سه نماینده رسمیت دارد.
اگر یکی از نمایندگان:
* در جلسه حاضر نشود؛
* جلسه را ترک کند؛
* یا از اظهارنظر خودداری کند؛
جلسه از رسمیت خارج می‌شود. موضوع باید در صورت‌جلسه درج و پرونده برای تعیین وقت مجدد عودت داده شود.
🔥 نکته خیلی مهم برای لایحه
اگر رأیی صادر شده و مشخص شود یکی از سه عضو در جلسه حضور نداشته یا از اظهارنظر امتناع کرده، باید صورت‌جلسه تشکیل هیأت و وضعیت حضور هر سه عضو بررسی شود.
صرف درج نام سه عضو در سربرگ رأی، بدون احراز شرایط قانونی تشکیل جلسه، موضوعی است که ارزش بررسی دارد.
⸻
ماده ۲۵ ـ مجری قرار کارشناسی
پس از صدور قرار کارشناسی، مدیر دادرسی حداکثر ۱۰ روز از تاریخ صدور قرار فرصت دارد مجری یا مجریان قرار را تعیین و پرونده را برای بررسی ارجاع کند.
مجری قرار نیز نباید قبلاً در همان پرونده:
* مأمور مالیاتی اظهارنظرکننده بوده باشد؛ یا
* عضو هیأت حل اختلاف بوده و اظهارنظر کرده باشد.
استثنای مهم
اگر قرار برای رفع نقص پرونده مؤدی صادر شده باشد و این موضوع در خود قرار تصریح شده باشد، امکان ارجاع قرار به مأمور رسیدگی‌کننده قبلی یا مأمور دارای سابقه اظهارنظر، با نظر هیأت وجود دارد.
⭐ نکته دفاعی
پس در پرونده‌ای که قرار کارشناسی صادر شده، فقط گزارش کارشناس را نخوان.
این زنجیره را کنترل کن:
تاریخ صدور قرار ← تاریخ تعیین مجری ← مشخصات مجری ← سابقه او در پرونده ← موضوع قرار ← گزارش اجرا
⸻
🔥 ماده ۲۶ ـ این ماده برای دفاع خیلی مهم است
اداره مالیاتی مکلف است حداقل ۱۰ روز کاری قبل از جلسه پرونده را با اخذ رسید به دبیرخانه هیأت تحویل دهد و هم‌زمان نماینده خود را برای حضور در جلسه معرفی کند.
از طرف دیگر، دبیرخانه موظف است:
1. کامل بودن اوراق پرونده را بررسی کند؛
2. صحت فرآیند دعوت مؤدی را کنترل کند؛
3. حداقل یک هفته قبل از جلسه دسترسی اعضای هیأت را به پرونده فراهم کند.
🔴 نکته بسیار طلایی
اگر دبیرخانه متوجه شود:
* پرونده ناقص است؛ یا
* فرآیند دعوت مؤدی صحیح انجام نشده؛
نباید پرونده را به شکل عادی وارد جلسه کند.
پرونده باید با تأیید مدیر دادرسی، بدون طرح در هیأت برای رفع نقص به اداره مالیاتی اعاده شود. همچنین عدم برگزاری جلسه باید به مؤدی اطلاع داده شود.
این یعنی قبل از هر جلسه، یک کنترل شکلی مستقل در دبیرخانه پیش‌بینی شده است.
⸻
⭐ متن آماده برای لایحه ـ ماده ۲۶
اگر چنین ایرادی واقعاً در پرونده وجود داشته باشد، می‌توانی این‌طور بنویسی:
با عنایت به مفاد ماده ۲۶ دستورالعمل دادرسی مالیاتی، اداره امور مالیاتی مکلف بوده است پرونده مالیاتی را حداقل ده روز کاری پیش از تشکیل جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی به دبیرخانه هیأت تسلیم نماید و دبیرخانه نیز مکلف به بررسی کامل بودن اوراق پرونده و صحت فرآیند دعوت مؤدی و فراهم نمودن دسترسی اعضای هیأت به محتویات پرونده حداقل یک هفته پیش از تشکیل جلسه بوده است. با توجه به اینکه در پرونده حاضر [نقص یا ایراد موردنظر به‌طور مشخص درج شود]، تقاضا می‌شود پیش از ورود به ماهیت اختلاف، رعایت تشریفات مقرر در ماده ۲۶ و نحوه دسترسی اعضای هیأت به کلیه مستندات پرونده بررسی و عندالاقتضاء نسبت به رفع نقص و تجدید وقت رسیدگی اقدام گردد.
ماده ۲۷ ـ چه کسانی می‌توانند در جلسه هیأت حاضر شوند؟
این ماده برای شما در عمل خیلی مهم است.
برای شخص حقیقی، علاوه بر خود مؤدی، اشخاصی مثل:
* وکیل رسمی با اختیار حضور در هیأت؛
* کارمند حقوق‌بگیر مؤدی با معرفی‌نامه و تأیید اداره مالیاتی؛
* ولی یا قیم؛
* برخی بستگان مؤدی با وکالت‌نامه رسمی؛
* وراث؛
* نماینده قانونی شخص ورشکسته
می‌توانند با ارائه مدارک لازم در جلسه حضور داشته باشند.
برای شخص حقوقی نیز:
* صاحبان امضای مجاز؛
* وکیل رسمی با اختیار حضور؛
* کارمند حقوق‌بگیر شرکت با معرفی‌نامه و تأیید اداره مالیاتی؛
* نماینده قانونی شخص ورشکسته
امکان حضور دارند.
🔥 نکته کاربردی برای شرکت‌ها
اگر شما به‌عنوان مشاور یا نماینده شرکت در جلسه حاضر می‌شوی، باید سمت و اختیار حضور دقیقاً مطابق مقررات ماده ۲۷ احراز شده باشد.
یعنی صرف اینکه شرکت شما را به‌عنوان «مشاور مالیاتی» معرفی کند، لزوماً به‌تنهایی برای حضور در جلسه کافی نیست؛ باید ببینیم شخص در یکی از عناوین مجاز ماده ۲۷ قرار می‌گیرد یا خیر.
⸻
🧠 جمع‌بندی مواد ۲۲ تا ۲۷ برای کار پرونده‌ای
من این ۶ کنترل را برای هر پرونده هیأت پیشنهاد می‌کنم:
۱. ماده ۲۲: آیا اعضای هیأت به نحو قانونی انتخاب شده‌اند و سابقه اظهارنظر قبلی درباره پرونده ندارند؟
۲. ماده ۲۳: آیا هر سه عضو در جلسه حضور داشته و اظهارنظر کرده‌اند؟
۳. ماده ۲۵: اگر قرار کارشناسی وجود دارد، آیا مجری قرار شرایط لازم را داشته است؟
۴. ماده ۲۶: آیا پرونده حداقل ۱۰ روز کاری قبل از جلسه به دبیرخانه رسیده است؟
۵. ماده ۲۶: آیا اعضای هیأت حداقل یک هفته قبل به پرونده دسترسی داشته‌اند؟
۶. ماده ۲۷: آیا شخص حاضر در جلسه واقعاً سمت قانونی برای دفاع از مؤدی داشته است؟
این‌ها ایرادات شکلی بالقوه هستند؛ یعنی قبل از استفاده در لایحه باید واقعیت پرونده با هر مورد تطبیق داده شود.
فصل ششم ـ ترتیبات رسیدگی در هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی
ماده ۲۸ ـ شروع رسیدگی هیأت
در ابتدای جلسه، هیأت باید موضوع اختلاف و محتویات پرونده را بررسی کند و پس از استماع اظهارات طرفین، نسبت به موضوع مورد اختلاف اتخاذ تصمیم نماید.
نکته پرونده‌ای
هیأت باید در محدوده اختلاف مطرح‌شده رسیدگی کند. بنابراین اگر اداره مالیاتی موضوعی را در برگ تشخیص مطرح نکرده باشد، نمی‌توان صرفاً در جلسه هیأت یک مبنای جدید برای مطالبه مالیات ایجاد کرد، مگر اینکه قانوناً امکان آن وجود داشته باشد.
پس در هر پرونده این سه مورد را کنار هم بگذار:
برگ تشخیص/مطالبه ← لایحه اعتراض مؤدی ← رأی هیأت
و بررسی کن آیا موضوعی که هیأت درباره آن رأی داده، از ابتدا در محدوده اختلاف بوده یا خیر.
ماده ۲۹ ـ حضور و دفاع مؤدی
مؤدی یا نماینده قانونی او می‌تواند در جلسه حضور پیدا کرده و توضیحات و دفاعیات خود را ارائه کند.
عدم حضور مؤدی، در صورت دعوت قانونی، مانع رسیدگی هیأت نیست.
🔥 نکته مهم
پس اگر مؤدی در جلسه حاضر نشده، نباید تصور کنیم که «پرونده از دست رفته است».
آنچه اهمیت دارد این است که:
دعوت قانونی انجام شده باشد + مهلت قانونی رعایت شده باشد + امکان دفاع برای مؤدی فراهم شده باشد.
اگر دعوت صحیح نبوده یا فرصت قانونی دفاع رعایت نشده باشد، موضوع کاملاً متفاوت است و می‌تواند ایراد شکلی ایجاد کند.
⸻
ماده ۳۰ ـ دفاعیات و مدارک
مؤدی می‌تواند مدارک و مستندات خود را ارائه کند و هیأت باید آنها را مورد بررسی قرار دهد.
⭐ نکته طلایی
در لایحه، فقط مدارک را پیوست نکن.
برای هر مدرک بنویس:
مدرک چیست؟
چه موضوعی را اثبات می‌کند؟
کدام ادعای اداره مالیاتی را رد می‌کند؟
مثلاً به‌جای:
«قرارداد پیوست است.»
بنویس:
«قرارداد شماره … مورخ … به پیوست ارائه می‌شود که مؤید ماهیت واقعی معامله و عدم تحقق درآمد مورد ادعای اداره امور مالیاتی در مبلغ … می‌باشد.»
این مدل دفاع، کار هیأت را برای رسیدگی به مستندات بسیار روشن‌تر می‌کند.
⸻
ماده ۳۱ ـ بررسی اسناد و مدارک
هیأت می‌تواند برای کشف واقعیت، اسناد و مدارک موجود در پرونده را بررسی و در صورت ضرورت، از مراجع ذی‌ربط استعلام کند.
🔴 نکته دفاعی
اگر دفاع مؤدی مبتنی بر یک موضوع قابل استعلام باشد، در لایحه فقط درخواست «رسیدگی» نکن.
درخواست مشخص بده:
«تقاضا می‌شود جهت احراز موضوع، از بانک/سامانه مؤدیان/اداره ثبت شرکت‌ها/گمرک/تأمین اجتماعی/مرجع ذی‌ربط استعلام شود.»
هرچه درخواست مشخص‌تر باشد، قابلیت رسیدگی بیشتری دارد.
⸻
ماده ۳۲ ـ قرار رسیدگی
چنانچه هیأت برای روشن شدن موضوع نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد، می‌تواند قرار مقتضی صادر کند.
قرار می‌تواند برای مواردی مانند:
* تحقیقات؛
* حسابرسی؛
* بررسی اسناد؛
* کارشناسی؛
* رفع نقص
صادر شود.
⭐ نکته بسیار مهم
اگر هیأت قرار صادر کرد، موضوع قرار باید دقیق باشد.
مثلاً:
❌ «بررسی پرونده و اعلام نظر.»
خیلی کلی است.
اما:
✅ «بررسی اسناد خرید سال ۱۴۰۲ مؤدی، تطبیق فاکتورهای خرید با دفاتر و سامانه مؤدیان و اعلام مبلغ خریدهای قابل قبول و غیرقابل قبول به تفکیک.»
کاملاً قابل کنترل است.
⸻
🔥 ماده ۳۳ ـ حدود اجرای قرار
مجری قرار مکلف است در حدود موضوع قرار اقدام کند و نتیجه بررسی را به هیأت اعلام نماید.
بنابراین اگر مجری قرار موضوعی را بررسی کرده که اساساً در قرار پیش‌بینی نشده، این موضوع می‌تواند محل ایراد باشد.
متن آماده برای لایحه
چنانچه در پرونده واقعاً چنین وضعیتی وجود داشته باشد:
«با توجه به اینکه موضوع بررسی مندرج در گزارش مجری قرار، خارج از حدود مقرر در قرار صادره از سوی هیأت بوده و موضوعات دیگری علاوه بر حدود مأموریت تعیین‌شده مورد رسیدگی قرار گرفته است، تقاضا می‌شود گزارش مذکور صرفاً در حدود موضوع قرار مورد ارزیابی قرار گرفته و نسبت به بخش‌های خارج از حدود قرار، ترتیب اثر داده نشود.»
⸻
ماده ۳۴ ـ تکمیل تحقیقات
اگر نتیجه اجرای قرار برای اتخاذ تصمیم کافی نباشد، هیأت می‌تواند نسبت به تکمیل تحقیقات اقدام کند.
🔥 کاربرد پرونده‌ای
این ماده برای پرونده‌هایی که مأمور رسیدگی یک محاسبه کلی انجام داده ولی جزئیات آن مشخص نیست، اهمیت زیادی دارد.
مثلاً اداره مالیاتی گفته:
«بر اساس تراکنش‌های بانکی، مبلغ X درآمد تشخیص داده شد.»
اما مشخص نکرده:
* کدام تراکنش؟
* مربوط به چه شخصی؟
* ماهیت تراکنش چیست؟
* آیا انتقال بین حساب‌های خود مؤدی است؟
* آیا برگشت وجه بوده؟
* آیا مربوط به وام بوده؟
* آیا درآمد قبلاً در دفاتر ثبت شده؟
در چنین شرایطی، دفاع حرفه‌ای باید درخواست تفکیک و تکمیل تحقیقات باشد، نه صرفاً انکار کلی.
⸻
⭐ ماده ۳۵ ـ استماع اظهارات طرفین
هیأت باید اظهارات مؤدی و نماینده اداره مالیاتی را استماع کند و مطالب مؤثر در تصمیم‌گیری در صورت‌جلسه درج شود.
نکته مهم برای جلسه
اگر در جلسه دفاع مهمی مطرح کردی، حتماً درخواست کن عیناً یا به‌صورت دقیق در صورت‌جلسه درج شود.
مثلاً اگر موضوع اصلی دفاع این است که:
«تراکنش‌های مورد استناد اداره مالیاتی انتقال بین حساب‌های متعلق به خود مؤدی بوده است.»
نباید فقط بگویی:
«ما این موضوع را قبول نداریم.»
بلکه باید مستند و دقیق بیان کنی:
«تراکنش‌های مورد استناد برگ تشخیص، انتقال وجه بین حساب‌های متعلق به شخص مؤدی بوده و فاقد ماهیت درآمدی است. مستندات بانکی و گردش حساب‌های مربوط ارائه و تقاضای تطبیق تراکنش‌ها و احراز ماهیت آنها مورد درخواست است.»
⸻
🔥 ماده ۳۶ ـ حدود رأی هیأت
رأی هیأت باید نسبت به موضوع مورد اختلاف صادر شود و مستند و مستدل باشد.
این قسمت برای اعتراض به رأی بسیار مهم است.
اگر رأی فقط بنویسد:
«با توجه به محتویات پرونده و دفاعیات مؤدی، اعتراض وارد نیست.»
این سؤال ایجاد می‌شود:
کدام دفاع؟ چرا وارد نیست؟ کدام سند بررسی شده؟ مبنای رد چیست؟
متن مناسب برای اعتراض
«رأی صادره فاقد پاسخ روشن و مستدل نسبت به ایرادات و مستندات مؤدی بوده و بدون تبیین مبنای رد دفاعیات و بدون تعیین مستند قانونی و محاسباتی رد ادعاهای مؤدی صادر شده است؛ لذا تقاضای بررسی مجدد موضوع و اظهارنظر صریح نسبت به دلایل و مدارک ابرازی مورد استدعاست.»
⸻
🧠 فرمول طلایی دفاع در هیأت
از اینجا به بعد یک فرمول را برای تمام پرونده‌هایت داشته باش:
ادعای اداره مالیاتی
⬇️
مستند اداره مالیاتی
⬇️
ایراد مؤدی
⬇️
مستند مؤدی
⬇️
درخواست مشخص از هیأت
مثلاً:
ادعا: تراکنش بانکی = درآمد
مستند اداره: گردش حساب
ایراد مؤدی: بخشی از تراکنش‌ها انتقال بین حساب‌های خود مؤدی است.
مستند: گردش دو حساب + صورت تطبیق تراکنش‌ها
درخواست: استعلام/تطبیق تراکنش‌ها و حذف مبالغ فاقد ماهیت درآمدی.
این نوع دفاع، خیلی قوی‌تر از یک لایحه طولانی با عبارت‌های کلی است.
ماده ۲۳ → ایراد عدم رسمیت جلسه
ماده ۲۵ → ایراد نسبت به مجری قرار
ماده ۲۶ → ایراد نقص پرونده/عدم دسترسی اعضا
ماده ۲۷ → ایراد سمت نماینده
مواد فصل ششم → ایراد عدم رسیدگی به دلایل، نقص تحقیقات و عدم استدلال رأی
فصل هفتم ـ اظهارنظر هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی
ماده ۳۳ ـ انواع اظهارنظر هیأت
دستورالعمل، اظهارنظر هیأت را به سه دسته تقسیم کرده است:
۱. رأی
۲. قرار
۳. نظر (صورت‌جلسه)
این تفکیک خیلی مهم است؛ چون هر چیزی که در جلسه هیأت صادر می‌شود الزاماً «رأی» نیست.
⸻
۱ ـ رأی
رأی هیأت از نظر نتیجه به سه نوع اصلی تقسیم شده:
الف) رأی تأیید
یعنی مأخذ مالیات، عوارض یا جرایم مورد اعتراض، افزایش یا کاهش پیدا نمی‌کند.
در هیأت بدوی ماده ۲۴۴، یعنی همان مبلغ مندرج در برگ تشخیص یا مطالبه تأیید می‌شود.
در تجدیدنظر ماده ۲۴۷ نیز یعنی مبلغ مندرج در رأی بدوی بدون افزایش یا کاهش تأیید می‌شود.
ب) رأی تعدیل
یعنی نتیجه رسیدگی نسبت به مبلغ قبلی تغییر می‌کند.
در هیأت بدوی، کاهش مأخذ مالیات، عوارض یا جرایم نسبت به برگ تشخیص یا مطالبه است.
اما یک نکته مهم:
در هیأت تجدیدنظر ماده ۲۴۷، رأی تعدیل می‌تواند حسب اعتراض مؤدی یا اداره مالیاتی، افزایش یا کاهش مأخذ مالیات، عوارض یا جرایم باشد.
ج) رأی رفع تعرض
یعنی اساساً تعرض مالیاتی نسبت به مورد مورد اعتراض برطرف می‌شود.
مثلاً در هیأت بدوی ماده ۲۴۴، رفع تعرض از مأخذ مالیات، عوارض یا جرایم تعیین‌شده در برگ تشخیص یا مطالبه خواهد بود.
⸻
🔥 نکته بسیار مهم برای لایحه
از اینجا یک تفاوت مهم داریم:
اگر دفاع ما این است که کل مبلغ مطالبه‌شده فاقد مبنای قانونی است، خواسته ما نباید صرفاً «تعدیل مالیات» باشد.
باید حسب موضوع پرونده، خواسته را به سمت رفع تعرض از مبلغ مورد اعتراض تنظیم کنیم.
اما اگر فقط بخشی از مبلغ اشتباه است، خواسته باید دقیقاً به همان بخش محدود شود و تعدیل مطالبه شود.
یعنی:
کل مبلغ غیرقابل قبول → رفع تعرض
بخشی از مبلغ غیرقابل قبول → تعدیل
این تفکیک را در متن خواسته لایحه خیلی جدی بگیر.
⸻
۲ ـ قرارها
قسمت بسیار کاربردی فصل هفتم همین‌جاست.
هیأت زمانی که هنوز شرایط لازم برای صدور رأی فراهم نیست، می‌تواند قرار صادر کند.
دستورالعمل این قرارها را مشخص کرده است:
۱. قرار کارشناسی
مطابق ماده ۳۲.
زمانی که برای تصمیم‌گیری نیاز به بررسی تکمیلی باشد.
۲. قرار اناطه
وقتی تصمیم‌گیری درباره پرونده وابسته به تعیین تکلیف موضوع دیگری باشد.
مثلاً پرونده مالیاتی وابسته به نتیجه رسیدگی یک پرونده دیگر باشد.
در این حالت هیأت می‌تواند رسیدگی را تا تعیین تکلیف موضوع مؤثر، متوقف کند.
⸻
⭐ قرار قبولی استمهال
این یکی برای دفاع خیلی کاربردی است.
اگر مؤدی در جلسه اعلام کند:
«اسناد و مدارک مؤثری دارم، اما در حال حاضر امکان ارائه آنها را ندارم و برای تهیه آنها نیاز به مهلت دارم.»
هیأت حسب تشخیص خود می‌تواند قرار قبولی استمهال صادر کند.
مهلت اولیه:
۱۰ روز
است.
اگر مؤدی مدارک را ارائه کند، با تجدید دعوت از مؤدی، هیأت خارج از نوبت تشکیل جلسه می‌دهد و رأی صادر می‌کند.
این مهلت در صورت ارائه مدارک و مستندات، تا ۳۰ روز دیگر قابل تمدید است و اگر احکام قضایی ارائه شود، مطابق حکم قضایی امکان تمدید وجود دارد.
🔥 کاربرد عملی
پس اگر وسط جلسه متوجه شدی یک سند مهم در دسترس نیست، به‌جای اینکه جلسه را از دست بدهی، می‌توانی درخواست کتبی قرار قبولی استمهال بدهی و مشخص کنی:
* سند چیست؛
* چرا مؤثر است؛
* چرا فعلاً امکان ارائه آن وجود ندارد؛
* حداکثر چه زمانی ارائه می‌شود.
این با قبولی استمهال فرق دارد.
اینجا اسناد یا اطلاعات وجود دارد و خود هیأت می‌تواند بررسی کند اما بررسی آن زمان بیشتری می‌خواهد.
مثلاً:
* بررسی سامانه‌های مالیاتی؛
* استعلام از شخص ثالث؛
* بازدید میدانی؛
* بررسی اسناد زیاد.
در این حالت هیأت می‌تواند قرار امهال ۱۰ روزه صادر کند.
تفاوت را حفظ کن:
قبولی استمهال → مؤدی برای ارائه مدارک زمان می‌خواهد.
امهال → خود هیأت برای بررسی موضوع زمان بیشتری می‌خواهد.
⸻
🔴 قرار رفع نقص پرونده
اگر اسناد و مدارک ضروری و مؤثر در تصمیم‌گیری از طرف:
* اداره مالیاتی؛
* کارشناس مجری قرار؛
* یا دبیرخانه هیأت
به هیأت ارائه نشده باشد، هیأت می‌تواند قرار رفع نقص پرونده صادر کند.
اشخاص ذی‌ربط حداکثر یک هفته فرصت دارند نقص پرونده را رفع کنند و پس از آن تجدید دعوت و تشکیل جلسه انجام شود.
💎 این برای پرونده‌های نوتکس خیلی مهم است.
مثلاً اگر برگ تشخیص بر اساس یک گزارش کارشناسی صادر شده ولی گزارش کامل مبنای تشخیص داخل پرونده نیست، می‌توانی مشخصاً درخواست کنی:
«با توجه به عدم وجود/ارائه مستند مؤثر مبنای تشخیص در پرونده، تقاضای صدور قرار رفع نقص پرونده و تکمیل مستندات مبنای مطالبه مالیات مورد استدعاست.»
⸻
⭐ قرار تجدید دعوت
در چند حالت هیأت می‌تواند جلسه را تجدید کند.
مثلاً:
* حضور نماینده اداره مالیاتی ضروری باشد و حاضر نشده باشد؛
* حضور شخص ثالث مطلع ضروری باشد؛
* هیأت قرار کارشناسی صادر کند؛
* قرار قبولی استمهال صادر کند؛
* قرار رفع نقص صادر کند.
و نکته مهم:
در مواردی که نتیجه جلسه قرار کارشناسی، قبولی استمهال یا رفع نقص باشد، باید از مؤدی برای حضور مجدد در جلسه دعوت شود.
⸻
💥 یک نکته خیلی مهم دیگر: «نظر» با «رأی» فرق دارد
گاهی جلسه هیأت تشکیل می‌شود اما رأی صادر نمی‌شود.
در این حالت نتیجه در قالب صورت‌جلسه ثبت می‌شود و ماهیت رأی ندارد.
مثلاً اگر نظر هر سه عضو هیأت با هم متفاوت باشد و رأی حاصل نشود، نظرات هر سه عضو ثبت شده و موضوع برای طرح در هیأت دیگری پیگیری می‌شود.
همچنین اگر بعد از شروع رسمی جلسه، جلسه از رسمیت خارج شود و امکان صدور رأی یا قرار نباشد، موضوع باید صورت‌جلسه شود و جلسه مجدداً برگزار گردد.
فصل هشتم-صدور رأی یا قرار
ماده ۳۴ ـ انشای رأی و قرار
بعد از ختم جلسه، نتیجه رسیدگی بر اساس نظر اکثریت اعضای هیأت تعیین و رأی یا قرار صادر می‌شود؛ اما نظر اقلیت، در صورت وجود، حتماً باید در متن رأی درج شود.
نکته طلایی اول 🔥
رأی باید حداکثر ظرف ۳ روز کاری از تاریخ تشکیل هیأت توسط نماینده بند ۲ انشاء شود. صرف اینکه ثبت رأی در سامانه به دلیل مشکل فنی با تأخیر انجام شود، اگر انشاء در مهلت انجام شده باشد، به اعتبار رأی لطمه نمی‌زند.
پس در پرونده‌ای که فاصله جلسه تا تاریخ انشای رأی غیرعادی است، این موضوع را بررسی کن:
تاریخ تشکیل جلسه ≠ تاریخ انشاء رأی ≠ تاریخ ثبت سامانه ≠ تاریخ ابلاغ
این چهار تاریخ را از هم جدا کن.
⸻
🔥 نکته طلایی دوم ـ مسئولیت انشای رأی
رئیس جلسه، نماینده بند ۱ است؛ اما انشای رأی با نماینده بند ۲ است.
نمایندگان بندهای ۱ و ۳ باید نظر خود را به صورت مکتوب در پیش‌نویس رأی درج کنند. اگر هر سه عضو هم‌نظر باشند، نظر مشترک آنها درج و امضا می‌شود.
کاربرد لایحه‌ای
اگر درباره نحوه تشکیل یا امضای رأی ایراد داری، صرفاً ننویس:
«رأی از نظر شکلی ایراد دارد.»
دقیقاً مشخص کن:
«با توجه به الزامات مقرر در ماده ۳۴ دستورالعمل دادرسی مالیاتی در خصوص نحوه انشای رأی و درج اظهارنظر اعضای هیأت، تقاضای بررسی اصالت و نحوه انشای رأی و انطباق آن با ترتیبات مقرر مورد استدعاست.»
⸻
⭐ مهم‌ترین قسمت ماده ۳۴
رأی هیأت باید:
موجه و مدلل باشد.
و نباید از عبارات کلی و مبهم استفاده کند.
همچنین هیأت باید نسبت به تمام اعتراضات و ادعاهای مطرح‌شده به صورت نفیاً یا اثباتاً اظهارنظر کند.
این یعنی چه؟
فرض کن در لایحه ۵ اعتراض مطرح کرده‌ای:
۱. عدم پذیرش هزینه تبلیغات
۲. تشخیص فروش اضافی
۳. تراکنش‌های غیر درآمدی
۴. عدم پذیرش اعتبار ارزش افزوده
۵. جریمه
رأی نمی‌تواند فقط بنویسد:
«با بررسی محتویات پرونده، اعتراض مؤدی وارد نیست.»
باید تکلیف هر پنج مورد مشخص شود.
⸻
💎 متن آماده برای لایحه
اگر رأی کلی و بدون پاسخ به جزئیات صادر شده:
«رأی معترض‌عنه بدون ارائه استدلال مشخص و بدون اظهارنظر صریح و تفکیکی نسبت به کلیه ایرادات، ادعاها و مستندات ارائه‌شده از سوی مؤدی صادر گردیده و صرفاً با استفاده از عبارات کلی، نتیجه رسیدگی اعلام شده است. با توجه به تکلیف مقرر در ماده ۳۴ دستورالعمل دادرسی مالیاتی مبنی بر لزوم صدور رأی موجه و مدلل و اظهارنظر نسبت به کلیه اعتراضات و ادعاهای مطروحه به صورت نفیاً یا اثباتاً، تقاضای نقض رأی معترض‌عنه و رسیدگی قانونی با اظهارنظر صریح و مستدل نسبت به تمامی موارد مورد اعتراض مورد استدعاست.»
این یکی را حتماً نگه دار. برای اعتراض به آرای کلی و غیرمستدل خیلی کاربردی است.
⸻
یک نکته مهم دیگر
ماده ۳۴ فقط درباره «خود رأی» نیست؛ درباره نحوه انشاء رأی هم مقررات مشخص گذاشته است.
پس در بررسی یک رأی، این چک‌لیست را اجرا کن:
تاریخ جلسه؟
تاریخ انشاء؟
چه کسی رأی را انشاء کرده؟
نظر هر سه عضو درج شده؟
نظر اقلیت درج شده؟
به تک‌تک اعتراضات پاسخ داده شده؟
استدلال قانونی وجود دارد؟
عبارات کلی و مبهم استفاده شده؟
این‌ها را از این به بعد به عنوان چک‌لیست کنترل رأی هیأت داشته باش.
ماده ۳۹ ـ برگ دعوت به هیأت
این ماده درباره تشریفات صدور و ابلاغ برگ دعوت است.
یک نکته مهم: برای هر مؤدی باید برگ دعوت جداگانه صادر و ابلاغ شود و صدور یک برگ دعوت برای چند مؤدی صحیح نیست. در پرونده‌های مشارکتی نیز باید اوراق به هر مؤدی جداگانه ابلاغ شود.
🔥 نکته لایحه‌ای
اگر برای چند مؤدی یک برگ دعوت صادر شده باشد، این موضوع را به‌عنوان ایراد شکلی در فرایند دعوت بررسی کن.
متن قابل کپی:
«با عنایت به اینکه اوراق دعوت به هیأت حل اختلاف مالیاتی باید نسبت به هر مؤدی به صورت مستقل صادر و ابلاغ گردد، صدور برگ دعوت مشترک نسبت به اشخاص متعدد، مغایر ترتیبات مقرر در ماده ۳۹ دستورالعمل دادرسی مالیاتی بوده و با توجه به تأثیر مستقیم تشریفات دعوت در امکان اعمال حق دفاع مؤدی، تقاضای بررسی و اتخاذ تصمیم قانونی نسبت به ایراد شکلی مذکور مورد استدعاست.»
💎 نکته حرفه‌ای
در پرونده‌های مشارکتی، حتماً کنترل کن:
ابلاغ به هر شریک → مهلت اعتراض هر شریک → حضور/عدم حضور هر شریک → رأی نسبت به هر شریک
چون صرف اینکه پرونده مشارکتی است، به معنی بی‌نیازی از رعایت تشریفات ابلاغ نسبت به هر مؤدی نیست .
ماده ۴۰ ـ دسترسی به مندرجات پرونده مالیاتی
این ماده برای کار دفاعی خیلی مهم است.
اگر مؤدی یا وکیل قانونی او، با ارائه وکالت‌نامه رسمی، یا نماینده قانونی مؤدی با معرفی‌نامه رسمی، کتباً درخواست دسترسی کند، مدیر دادرسی مکلف است امکان دسترسی به موارد زیر را فراهم کند:
* گزارش اجرای قرار
* گزارش پایه مالیاتی
* مبانی تعیین مأخذ
* دستور عملیات اجرایی
و باید تصویر مدارک را تحویل دهد یا اجازه رونوشت‌برداری/تصویربرداری را صادر کند. دریافت رونوشت یا تصویربرداری نیز باید در دبیرخانه ثبت شود.
🔥 نکته طلایی ماده ۴۰
این ماده فقط یک «امکان» برای مؤدی نیست؛ متن ماده می‌گوید:
«مدیر دادرسی موظف است…»
پس اگر برای دفاع نیاز داری مبنای محاسبه مالیات یا گزارش پایه مالیاتی را ببینی، درخواستت را رسمی و کتبی ثبت کن .
«با استناد به ماده ۴۰ دستورالعمل دادرسی مالیاتی، با توجه به ضرورت دسترسی به مستندات و مبانی تعیین مأخذ مالیات جهت اعمال مؤثر حق دفاع، تقاضا می‌شود تصویر گزارش پایه مالیاتی، گزارش اجرای قرار، مستندات و مبانی تعیین مأخذ مالیات و عندالاقتضاء دستور عملیات اجرایی موجود در پرونده در اختیار اینجانب/مؤدی قرار گرفته و مراتب تحویل رونوشت نیز در دبیرخانه مدیریت دادرسی ثبت گردد.»
💎 کاربرد خیلی قوی
قبل از تنظیم لایحه اعتراض به رأی، اگر نمی‌دانی ممیز دقیقاً بر چه مبنایی عدد را درآورده، اول ماده ۴۰ را فعال کن.
یعنی:
اول دسترسی به مبنا → بعد تحلیل → بعد لایحه.
نه اینکه بر اساس حدس درباره محاسبات ممیز دفاع کنیم.
⸻
ماده ۴۱ ـ فوت مؤدی یا انحلال شخص حقوقی
اگر مؤدی شخص حقیقی فوت کند یا شخص حقوقی در اداره ثبت شرکت‌ها منحل شود، حقوق و تکالیف مربوط به رسیدگی به اعتراض حسب مورد به:
* وراث
* مدیر تصفیه
منتقل می‌شود.
در مورد مؤدی متوفی، وقت رسیدگی هیأت باید به تمام وراث طبق آگهی انحصار وراثت ابلاغ شود
عدم حضور مدیر تصفیه، وراث، وکیل یا نماینده قانونی مانع رسیدگی هیأت نیست.
🔥 نکته لایحه‌ای
اگر پرونده مربوط به مؤدی متوفی است، یکی از اولین کنترل‌ها:
آیا وقت رسیدگی به همه وراث ابلاغ شده است؟
اگر خیر، این موضوع را قبل از ورود به ماهیت بررسی کن.
متن آماده:
«با توجه به فوت مؤدی و لزوم رعایت تشریفات مقرر در ماده ۴۱ دستورالعمل دادرسی مالیاتی، تقاضا می‌شود نحوه ابلاغ وقت رسیدگی به کلیه وراث مندرج در گواهی انحصار وراثت بررسی و در صورت عدم رعایت تشریفات مقرر، پیش از ورود ماهوی نسبت به رفع نقص و تجدید دعوت قانونی اقدام گردد.»
⸻
ماده ۴۲ ـ اختلاف رویه در آرای هیأت‌ها
این ماده برای پرونده‌های استراتژیک خیلی مهم است.
اگر درباره موارد مشابه، هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی رویه‌های متفاوت اتخاذ کنند، موضوع حسب ارجاع:
* وزیر امور اقتصادی و دارایی
* رئیس کل سازمان امور مالیاتی
* رئیس شورای عالی مالیاتی
می‌تواند در هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی مطرح شود.
و رأی هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی در موارد مشابه برای:
* شعب شورای عالی مالیاتی
* هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی
* مأموران مالیاتی
لازم‌الاتباع است.
اگر در یک موضوع مشخص، چند رأی متفاوت داری، به‌جای اینکه صرفاً بنویسی:
«در پرونده مشابه رأی دیگری صادر شده است.»
بگو:
«موضوع حاضر از مصادیق اختلاف رویه در موارد مشابه بوده و با توجه به وجود آرای متفاوت در موضوع واحد، تقاضای بررسی موضوع با لحاظ رویه‌های اتخاذشده و آرای مرتبط مورد استدعاست.»
البته صرف وجود یک رأی مشابه به معنی الزام‌آور بودن آن رأی نیست؛ الزام‌آوری خاص ماده ۴۲ مربوط به رأی هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی است.
⸻
ماده ۴۳ ـ تعیین و به‌روزرسانی قواعد و روش‌ها
مرکز دادرسی مالیاتی مسئول تعیین و ابلاغ قواعد مربوط به مواردی مانند:
* رتبه‌بندی نمایندگان هیأت‌ها
* سطح‌بندی پرونده‌های مالیاتی
* نحوه تخصیص پرونده‌ها
* آموزش نمایندگان
* سطح مهارتی مورد نیاز برای پرونده‌های مختلف
است.
همچنین رتبه‌بندی نمایندگان بر اساس شاخص‌هایی مانند عملکرد، دانش فنی، کیفیت آرای صادره، رضایت‌سنجی، آزمون‌های تخصصی و سایر شاخص‌های تعیین‌شده انجام می‌شود.
نکته پرونده‌ای
این ماده مستقیماً یک حق دفاع برای مؤدی ایجاد نمی‌کند، اما یک نکته مهم دارد:
کیفیت رأی هیأت خودش یکی از شاخص‌های ارزیابی نمایندگان است.
بنابراین در لایحه‌ای که رأی هیأت فاقد استدلال یا پاسخ به دفاعیات است، می‌توان بر ضرورت رأی مستدل و قابل ارزیابی تأکید کرد؛ البته مستند اصلی این ایراد همان ماده ۳۴ است، نه ماده ۴۳.
⸻
ماده ۴۴ ـ لازم‌الاجرا شدن دستورالعمل
دستورالعمل در ۴۴ ماده تصویب شده و از تاریخ لازم‌الاجرا شدن، برای پرونده‌های مطروحه در هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی لازم‌الاجراست.
همچنین از تاریخ لازم‌الاجرا شدن، دستورالعمل دادرسی مالیاتی مصوب ۱۳۸۷ و اصلاحات و الحاقات آن و سایر مقررات در موارد مغایر با این دستورالعمل ملغی می‌شوند.
🔥 نکته طلایی ماده ۴۴
عبارت مهم اینجاست:
«در موارد مغایر»
یعنی نمی‌شود گفت تمام مقررات قبلی یکجا و بدون تفکیک از بین رفته‌اند؛ ملاک، مغایرت با دستورالعمل جدید است.
فصل نهم _ سایر
� ماده ۴۰ — دسترسی به مبانی تشخیص و گزارش‌ها
🥈 ماده ۴۱ — تشریفات پرونده مؤدی متوفی/شخص حقوقی منحل
🥉 ماده ۴۲ — اختلاف رویه و هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی
و ماده ۴۴ را هم برای تشخیص مقررات حاکم بر پرونده نگه می‌داریم.
یک متن خیلی کاربردی برای ابتدای لایحه:
«پیش از ورود به ماهیت اختلاف، با عنایت به ماده ۴۰ دستورالعمل دادرسی مالیاتی، تقاضای دسترسی و ارائه تصویر کلیه گزارش‌های پایه مالیاتی، گزارش اجرای قرار، مستندات و مبانی تعیین مأخذ مالیات و سایر اسناد مؤثر در تشخیص مالیات مورد استدعاست؛ زیرا اعمال مؤثر حق دفاع و اظهارنظر نسبت به مبانی تشخیص، مستلزم اطلاع مؤدی از مستندات و نحوه محاسبه مأخذ مطالبه‌شده می‌باشد.
دیدگاه خود را بنویسید