صفحه اول: مفهوم تسعیر ارز
مهم‌ترین نکته این صفحه این است که تسعیر ارز فقط در دو زمان انجام می‌شود:
۱- تاریخ انجام معامله
در روزی که معامله انجام می‌شود، تمام معاملات ارزی با نرخ همان روز ثبت می‌شوند.
مثال:
* خرید ۱۰۰ هزار دلار
* نرخ دلار روز معامله ۸۵ هزار تومان
ثبت حسابداری با همان نرخ انجام می‌شود.
⸻
۲- پایان سال مالی (تاریخ ترازنامه)
در پایان سال، فقط اقلام پولی مجدداً با نرخ روز تسعیر می‌شوند.
اگر نرخ ارز تغییر کرده باشد:
* افزایش نرخ ⇒ سود تسعیر
* کاهش نرخ ⇒ زیان تسعیر
این سود یا زیان در حساب‌ها شناسایی می‌شود.
⸻
اقلام پولی چیست؟
دستورالعمل تعریف مهمی ارائه کرده است.
اقلام پولی یعنی:
دارایی یا بدهی که قرار است مبلغ مشخصی پول دریافت یا پرداخت شود.
نمونه‌ها:
* موجودی نقد
* موجودی بانک
* حساب‌های دریافتنی
* اسناد دریافتنی
* اسناد پرداختنی
* وام ارزی
* جاری شرکا
* سود سهام پرداختنی
همه اینها باید پایان سال تسعیر شوند.
صفحه دوم: اقلام غیرپولی
برخلاف اقلام پولی، این موارد تسعیر نمی‌شوند.
مثل:
* موجودی کالا
* ماشین‌آلات
* ساختمان
* سرقفلی
* دارایی نامشهود
* پیش‌پرداخت اجاره
* پیش‌پرداخت خرید با قیمت ثابت
اینها فقط در تاریخ معامله ثبت می‌شوند و پایان سال دوباره نرخ‌گذاری نمی‌شوند.
⸻
نکته بسیار مهم
اگر پیش‌پرداخت بابت کالایی باشد که قیمت آن بعداً مشخص می‌شود، این پیش‌پرداخت پولی محسوب می‌شود.
اما اگر قیمت از ابتدا قطعی باشد، غیرپولی است.
⸻
تفاوت تسعیر بدهی ارزی برای دارایی‌ها
اگر بابت ساخت یا خرید یک دارایی، وام ارزی گرفته باشید، در بعضی شرایط زیان تسعیر مستقیماً به بهای تمام‌شده دارایی اضافه می‌شود.
شرایط:
* کاهش ارزش ریال حداقل ۲۰٪ باشد.
* بدهی پوشش ارزی (Hedge) نداشته باشد.
اگر بعداً ارزش ریال دوباره تقویت شود، باید بخشی از آن تعدیل گردد.
صفحه سوم: نرخ ارز مورد قبول سازمان مالیاتی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های دستورالعمل است.
اصل کلی:
اگر بانک مرکزی یا مراجع قانونی نرخ مشخص کرده باشند، همان نرخ ملاک رسیدگی است.
⸻
اگر نرخ قانونی وجود نداشته باشد:
سازمان به مدارک مؤدی مراجعه می‌کند، مانند:
* صورتحساب خرید ارز
* صورتحساب فروش ارز
* مدارک رفع تعهد
* ثبت دفاتر
* اسناد بانکی
اگر این مدارک وجود نداشته باشد:
از نرخ خرید یا فروش مرکز مبادله ارز و طلای ایران استفاده می‌شود. .
⸻
صادرات
برای درآمد صادرات:
نرخ خرید مرکز مبادله استفاده می‌شود.
⸻
واردات
برای بهای تمام‌شده واردات:
نرخ فروش مرکز مبادله استفاده می‌شود.
صفحه چهارم: واردات بدون انتقال ارز
اگر واردات بدون انتقال ارز باشد:
اولویت با مدارک واقعی مؤدی است.
اگر هیچ مدرکی نباشد:
نرخ فروش اسکناس صرافی ملی ملاک رسیدگی خواهد بود.
⸻
همچنین تأکید شده:
روش انتخاب نرخ باید در طول دوره ثابت باشد و مؤدی نمی‌تواند هر سال روش خود را تغییر دهد.
⸻
زیان تسعیر ارز
بر اساس بند ۲۴ ماده ۱۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم:
زیان تسعیر ارز هزینه قابل قبول است، مشروط بر اینکه:
* طبق استاندارد حسابداری ثبت شده باشد.
* روش یکنواخت رعایت شده باشد.
⸻
صفحه پنجم: مواردی که سود تسعیر شناسایی نمی‌شود
اگر وصول مطالبات یا پرداخت بدهی ارزی به علت تحریم یا شرایط خاص با ابهام جدی روبه‌رو باشد، طبق نظر سازمان حسابرسی:
اصلاً سود تسعیر شناسایی نمی‌شود.
در نتیجه مأمور مالیاتی نیز حق مطالبه مالیات بابت آن را ندارد.
⸻
زیان مربوط به درآمدهای معاف
اگر بدهی ارزی مربوط به درآمدهای:
* معاف
* غیرمشمول
* مالیات مقطوع
باشد،
زیان آن قابل قبول مالیاتی نیست، مگر در موارد استثنایی مانند املاک مورد استفاده در عملیات واحد تجاری.
⸻
سود تسعیر ارز مشمول مالیات است؟
اصل جدید دستورالعمل:
بله.
بر اساس رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، سود تسعیر ارز درآمد محسوب می‌شود و مشمول مالیات است، مگر اینکه قانون صراحتاً معافیت، نرخ صفر یا عدم شمول مقرر کرده باشد.
صفحه ششم: معافیت و نرخ صفر
اگر قانون برای سود تسعیر ارز معافیت یا نرخ صفر پیش‌بینی کرده باشد:
باید:
* دارایی یا بدهی ارزی در اظهارنامه ابراز شده باشد.
* سایر شرایط قانونی نیز رعایت شود.
در غیر این صورت معافیت اعمال نمی‌شود.
⸻
صادرات خدمات
تفاوت تسعیر ارز ناشی از صادرات خدمات (مانند خدمات فنی و مهندسی) نیز می‌تواند مشمول معافیت بند (ب) ماده ۴۵ قانون احکام دائمی باشد، مشروط به اینکه ارتباط آن با درآمد صادرات خدمات از طریق اسناد و دفاتر احراز شود.
⸻
صفحه هفتم: جرایم و اختلاف ارزش گمرکی
نکته بسیار مهم
عدم ثبت سود تسعیر ارز، به‌تنهایی کتمان درآمد محسوب نمی‌شود.
بنابراین مشمول جریمه ماده ۱۹۲ قانون مالیات‌های مستقیم نیست.
⸻
اختلاف ارزش گمرکی و دفاتر
اگر ارزش ریالی کالا در پروانه گمرکی با دفاتر مؤدی متفاوت باشد، مأمور مالیاتی نباید صرفاً به پروانه گمرکی استناد کند؛ بلکه باید همه اسناد از جمله صورتحساب‌ها و مدارک مؤدی را بررسی کند تا واقعیت معامله مشخص شود.
⸻
صفحه هشتم: سامانه مؤدیان و نسخ مقررات قبلی
از تاریخ ۱۴۰۶/۰۲/۰۷:
* زیان تسعیر ارز فقط در صورتی قابل پذیرش است که از طریق کارپوشه تجاری سامانه مؤدیان اعلام شود.
* درآمد ناشی از سود تسعیر ارز نیز باید در کارپوشه تجاری ثبت شود.
* عدم ثبت این درآمدها مشمول ضمانت اجرای ماده ۹ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان خواهد بود.
همچنین این دستورالعمل جایگزین دستورالعمل شماره ۲۰۰/۹۳/۵۲۴ و بخشنامه ۳۵۳۵۴ مورخ ۱۳۷۵/۰۸/۰۳ شده و بخشی از بخشنامه ۲۰۰/۹۷/۱۷۲ را نیز از تاریخ راه‌اندازی مرکز مبادله ارز و طلای ایران نسخ کرده است.
جمع‌بندی کاربردی برای مشاور مالیاتی
مهم‌ترین آثار این دستورالعمل در رسیدگی‌های مالیاتی عبارت‌اند از:
1. فقط اقلام پولی ارزی در پایان سال تسعیر می‌شوند.
2. ملاک تعیین نرخ ارز، ابتدا مقررات بانک مرکزی و سپس اسناد و مدارک مؤدی است؛ در نبود مدارک، نرخ‌های مرکز مبادله ارز و طلای ایران ملاک خواهد بود.
3. سود تسعیر ارز اصولاً درآمد مشمول مالیات است، مگر اینکه قانون معافیت، نرخ صفر یا عدم شمول مقرر کرده باشد.
4. زیان تسعیر ارز با رعایت استانداردهای حسابداری و بند ۲۴ ماده ۱۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم قابل قبول است.
5. در صورت ابهام جدی در وصول مطالبات یا تسویه بدهی‌های ارزی (مانند شرایط ناشی از تحریم)، شناسایی سود تسعیر می‌تواند تا رفع ابهام به تعویق افتد.
6. از ۱۴۰۶/۰۲/۰۷، ثبت سود و زیان تسعیر ارز در سامانه مؤدیان اهمیت اساسی پیدا کرده و بر پذیرش مالیاتی آن اثر مستقیم دارد .
دیدگاه خود را بنویسید